عدسی طبیعی چشم مثل یک لنز شفاف پشت مردمک قرار دارد و نور را روی شبکیه متمرکز میکند. در آب مروارید این عدسی کمکم کدر میشود و دید تار، مات یا کمرنگ میشود. هیچ قطره یا دارویی این کدورت را برنمیگرداند و درمان قطعی آن جراحی است.
در جراحی، عدسی کدر برداشته میشود و یک عدسی مصنوعی شفاف به نام لنز داخل چشمی (IOL) جایگزین آن میشود. این لنز در چشم میماند و نیاز به مراقبت جداگانه ندارد.
لازم نیست منتظر «رسیدن» آب مروارید بمانید. زمان مناسب عمل بیشتر به تأثیر آن بر زندگی روزمرهی شما بستگی دارد. معمولاً وقتی جراحی آب مروارید پیشنهاد میشود که:
- رانندگی (بهویژه شب)، مطالعه یا کار با کامپیوتر سخت شده باشد.
- نور و خیرگی چراغها آزارتان بدهد.
- با عینک هم دید مناسب نداشته باشید یا شمارهی عینک مدام تغییر کند.
- کدورت عدسی، معاینه یا درمان بیماریهای دیگر چشم (مثل مشکلات شبکیه) را دشوار کرده باشد.
تصمیم نهایی را چشمپزشک بعد از معاینهی کامل میگیرد.
قبل از عمل: معاینه و آمادهسازی
عمل از یک معاینهی دقیق شروع میشود. پزشک سلامت کلی چشم، فشار چشم و وضعیت شبکیه را بررسی میکند و با اندازهگیریهای مخصوص، قدرت لنز مناسب شما را محاسبه میکند. این اندازهگیری نقش مهمی در کیفیت دید بعد از عمل دارد.
در این مرحله حتماً به پزشک بگویید:
- چه داروهایی مصرف میکنید، بهخصوص داروهای رقیقکنندهی خون و داروهای مربوط به پروستات.
- سابقهی بیماریهایی مثل دیابت، فشار خون یا حساسیت دارویی دارید یا نه.
- سابقهی جراحی یا آسیب به چشم دارید یا نه.
همینجا دربارهی نوع لنز هم با پزشک صحبت کنید. انواع مختلفی وجود دارد و انتخاب بین آنها به نیاز بینایی، سبک زندگی و شرایط چشم شما بستگی دارد.
توصیههای معمول روز عمل (دستور دقیق را پزشک یا مرکز درمانی میدهد):
- طبق دستور پزشک ناشتا بمانید یا غذای سبک بخورید.
- داروهای معمول خود را طبق توصیهی پزشک مصرف کنید.
- یک همراه داشته باشید، چون بعد از عمل نمیتوانید خودتان رانندگی کنید.
- آرایش نکنید و لباس راحت بپوشید.
مراحل جراحی آب مروارید (روش فیکوایمولسیفیکیشن)
رایجترین روش جراحی آب مروارید «فیکو» است. مراحل آن معمولاً اینطور است:
۱. بیحسی. چشم با قطرهی بیحسکننده یا تزریق موضعی بیحس میشود. بیشتر بیماران در طول عمل درد ندارند و تنها فشار یا نور را حس میکنند. در صورت نیاز یک داروی آرامبخش هم داده میشود.
۲. ایجاد برش بسیار کوچک. پزشک روی لبهی قرنیه یک برش چند میلیمتری ایجاد میکند. چون برش کوچک است، معمولاً نیاز به بخیهی زیاد نیست.
۳. خرد کردن و برداشتن عدسی کدر. یک پروب نازک با امواج اولتراسوند، عدسی کدر را به قطعات ریز تبدیل میکند و همان لحظه آن را میمکد.
۴. قرار دادن لنز جدید. لنز داخل چشمی تاشونده از همان برش وارد میشود، در جای عدسی قبلی باز میشود و در موقعیت درست قرار میگیرد.
۵. پایان عمل. پزشک اطمینان مییابد که برش بسته شده است. معمولاً یک محافظ یا پوشش روی چشم گذاشته میشود.
زمان خود جراحی معمولاً بین ۱۰ تا ۳۰ دقیقه است. بعد از عمل حدود نیم ساعت در ناحیهی ریکاوری استراحت میکنید و بعد با همراه خود به خانه میروید. اگر هر دو چشم آب مروارید دارند، معمولاً عمل چشم دوم بعد از بهبود چشم اول انجام میشود.
بعد از عمل و دورهی نقاهت
بهبودی بعد از آب مروارید معمولاً سریع است، ولی هر فرد کمی متفاوت است.
- ساعتهای اول: دید ممکن است تار باشد. این طبیعی است و اثر دارو و بیحسی است.
- چند روز اول: بیشتر افراد بهبود دید را در همین روزها حس میکنند. ممکن است خارش، سوزش خفیف یا احساس جسم خارجی در چشم داشته باشید. رنگها هم معمولاً روشنتر دیده میشوند، چون دیگر از پشت یک عدسی زرد یا کدر نگاه نمیکنید.
- ویزیتهای بعدی: معمولاً روز بعد از عمل و سپس حدود یک ماه بعد برای کنترل بهبودی ویزیت میشوید. پزشک ممکن است یک ویزیت میانی هم تعیین کند.
- چند هفته بعد: چشم بهتدریج کامل بهبود پیدا میکند و دید پایدار میشود. معمولاً تا آن زمان بهتر است برای عینک جدید عجله نکنید.
مراقبتهای بعد از جراحی: چه کنیم، چه نکنیم؟
رعایت دستورهای پزشک مهمترین عامل در بهبودی بدون مشکل است.
محدودیتهایی مثل پرهیز از خم شدن و بلند کردن اجسام سنگین معمولاً حدود یک هفته ادامه دارد؛ جزئیات بیشتر را در توضیحات Mayo Clinic دربارهی آمادهسازی و بهبودی ببینید.
مراحل جراحی آب مروارید با روش فیکو
- بیحسی چشم با قطره یا تزریق موضعی بیحس میشود و معمولاً دردی حس نمیکنید.
- برش کوچکروی لبهی قرنیه یک برش چند میلیمتری ایجاد میشود.
- برداشتن عدسی کدرپروب اولتراسوند عدسی را خرد میکند و همان لحظه میمکد.
- قرار دادن لنزلنز داخل چشمی تاشونده وارد میشود و در جای درست باز میشود.
- پایان عملپزشک برش را بررسی میکند و یک محافظ روی چشم میگذارد.
خود عمل معمولاً ۱۰ تا ۳۰ دقیقه طول میکشد.
دورهی نقاهت بعد از جراحی آب مروارید
- ۱ساعتهای اول دید ممکن است تار باشد. این حالت طبیعی است.
- چند روز اول دید بهتر میشود. خارش یا سوزش خفیف طبیعی است.
- ۳روز بعد از عمل اولین ویزیت کنترل نزد پزشک.
- حدود یک ماه بعد ویزیت بعدی؛ چشم بهتدریج کاملاً بهبود مییابد.
برنامهی دقیق ویزیتها را پزشک شما تعیین میکند.
کارهایی که باید انجام دهید:
- قطرههای تجویزشده (معمولاً ضد عفونت و ضد التهاب) را سر وقت و منظم بچکانید. قبل از چکاندن دستها را بشویید.
- طبق توصیهی پزشک از محافظ چشم استفاده کنید، بهخصوص هنگام خواب.
- بهتر است به پشت یا به پهلوی مخالف چشم عملشده بخوابید.
- در تمام ویزیتهای بعدی شرکت کنید.
کارهایی که باید پرهیز کنید:
- مالیدن یا فشار دادن چشم
- وارد شدن آب یا صابون به چشم (طبق توصیهی پزشک)
- بلند کردن اجسام سنگین و خم شدن زیاد، حدود یک هفته یا مطابق نظر پزشک
- شنا، سونا و استخر تا زمانی که پزشک اجازه دهد
- استفاده از آرایش دور چشم در روزهای اول
- رانندگی، تا زمانی که پزشک تأیید کند دید شما مناسب است
عوارض احتمالی و علائم هشدار
جراحی آب مروارید معمولاً ایمن است و بیشتر عوارض آن قابل درمان است. با این حال مثل هر عمل دیگری ممکن است عوارضی مثل تورم، عفونت، خونریزی، افتادگی پلک یا جابهجا شدن لنز رخ دهد. پزشک در مشاوره قبل از عمل، خطرهای مرتبط با شرایط شما را توضیح میدهد.
یکی از موارد شناختهشده، کدر شدن کپسول پشت لنز است. گاهی ماهها یا سالها بعد، پردهی نازک پشت لنز کدر میشود و دید دوباره تار میشود. این همان «برگشت آب مروارید» نیست و با یک لیزر سرپایی ساده درمان میشود.
در این موارد فوراً با پزشک تماس بگیرید یا مراجعه کنید:
- کاهش ناگهانی دید
- دردی که با مسکن بهتر نمیشود
- افزایش قرمزی چشم
- تورم پلک
- دیدن برقزدگی نور یا لکهها و شناورهای جدید جلوی چشم
سؤالهای رایج
آیا جراحی آب مروارید درد دارد؟
بیشتر بیماران درد ندارند، چون چشم بیحس میشود. ممکن است فقط فشار یا نور را حس کنید. بعد از عمل هم معمولاً در حد سوزش یا خارش خفیف است.
جراحی چقدر طول میکشد؟
خود عمل معمولاً ۱۰ تا ۳۰ دقیقه طول میکشد. با احتساب آمادهسازی و استراحت بعد از عمل، حضور شما در مرکز درمانی احتمالاً چند ساعت خواهد بود.
آیا بعد از عمل باز هم به عینک نیاز دارم؟
بیشتر افراد حداقل گاهی به عینک نیاز دارند، مثلاً برای مطالعه. نیاز به عینک به نوع لنز، وضعیت قبلی چشم و شرایط فردی بستگی دارد.اگر میخواهید وابستگیتان به عینک کمتر شود، دربارهی گزینههای موجود، از جمله جراحیهای حذف عینک، هم با پزشک مشورت کنید.
چه زمانی میتوانم رانندگی کنم؟
زمان آن را پزشک بعد از معاینه تعیین میکند. تا آن موقع و در روز عمل، حتماً از همراه استفاده کنید.
آیا آب مروارید دوباره برمیگردد؟
عدسی جدید کدر نمیشود. فقط ممکن است کپسول پشت لنز کدر شود که با لیزر سرپایی درمان میشود.
هر دو چشم را همزمان عمل میکنند؟
معمولاً چشمها یکییکی عمل میشوند و عمل چشم دوم بعد از بهبود چشم اول انجام میشود.
جمعبندی
جراحی آب مروارید روشی تثبیتشده است که در بیشتر موارد دید را بهطور محسوسی بهتر میکند. نتیجهی خوب فقط به مهارت جراح بستگی ندارد. معاینهی دقیق قبل از عمل، انتخاب درست لنز و رعایت دستورهای بعد از عمل هم همانقدر مهماند.
اگر دید شما تار شده، شبها رانندگی برایتان سخت است یا مطالعه خستهتان میکند، دلیل خوبی برای معاینهی چشم دارید. با مراجعه به چشمپزشک میتوانید بفهمید آب مروارید دارید یا نه و چه زمانی باید برای آن اقدام کنید.
برای معاینه و دریافت نوبت، به صفحهی جراحیها و بیماریهای تخصصی چشم مراجعه کنید.
این مطلب جنبهی آموزشی دارد و جایگزین معاینه و مشاورهی پزشک نیست.