«دکتر، یک لکه سیاه جلوی چشمم میبینم که هر طرف چشمم را حرکت میدهم، آن هم حرکت میکند. این یعنی مشکلی برای چشمم پیش آمده؟»
این یکی از نگرانیهایی است که بعضی بیماران هنگام مراجعه به چشمپزشک مطرح میکنند. بعضی افراد این لکهها را به شکل نقطههای سیاه میبینند، بعضی آنها را شبیه تار عنکبوت یا رشتههای باریک توصیف میکنند و بعضی هم میگویند چیزی شبیه سایه جلوی چشمشان حرکت میکند.
معمولاً وقتی به آسمان، دیوار سفید یا یک صفحه روشن نگاه میکنید، بیشتر متوجه این لکهها میشوید. ممکن است با حرکت چشم، لکه هم جابهجا شود و وقتی میخواهید مستقیم به آن نگاه کنید، از مسیر دید کنار برود.
در بسیاری از موارد، این حالت به تغییرات ماده ژلهای داخل چشم مربوط است و مشکل جدی ایجاد نمیکند. اما نکتهای که همیشه به بیمارانم تأکید میکنم این است که مگسپران جدید، بهخصوص اگر ناگهانی ایجاد شده باشد، نباید بدون بررسی رها شود.
چون در بعضی شرایط، مگسپران میتواند همراه با پارگی شبکیه یا جداشدگی شبکیه باشد.
در این مقاله میخواهم توضیح بدهم مگسپران دقیقاً چیست، چرا ایجاد میشود، چه زمانی معمولاً جای نگرانی ندارد و چه زمانی لازم است سریعتر برای معاینه چشم مراجعه کنید.
مگسپران چشم چیست؟
اگر تا به حال با خودتان گفتهاید «این نقطهها واقعاً جلوی چشمم هستند یا فقط اینطور به نظر میرسند؟»، باید بدانید که مگسپران در واقع جسمی نیست که روی سطح چشم قرار گرفته باشد.
داخل چشم ماده شفافی به نام زجاجیه وجود دارد که فضای بین عدسی و شبکیه را پر میکند. با ایجاد تغییراتی در این ماده، ممکن است رشتهها یا تجمعات کوچکی شکل بگیرند. نور از کنار این قسمتها عبور میکند و سایه آنها روی شبکیه میافتد. مغز نیز این سایهها را به صورت نقطه، خط، رشته یا لکههای شناور در میدان دید درک میکند.
به همین دلیل است که بیمار ممکن است بگوید:
«هر وقت چشمم را حرکت میدهم، آن لکه هم حرکت میکند.»
مگسپران ممکن است در یک چشم یا هر دو چشم دیده شود و شدت آن هم در افراد مختلف متفاوت است. یک نفر ممکن است فقط گاهی یک نقطه کوچک ببیند، در حالی که فرد دیگری چندین لکه یا رشته شناور در میدان دید داشته باشد.
مگسپران چشم چه علائمی دارد؟
مگسپران همیشه یک شکل مشخص ندارد. بعضی بیماران آن را نقطه سیاه میبینند و بعضی دیگر آن را شبیه تار عنکبوت یا رشتهای نازک توصیف میکنند.
علائم معمول میتواند شامل موارد زیر باشد:
- دیدن نقاط سیاه یا خاکستری در میدان دید
- مشاهده رشتههای باریک یا خطوطی شبیه تار عنکبوت
- حرکت کردن لکهها هنگام حرکت چشم
- واضحتر شدن لکهها هنگام نگاه کردن به زمینههای روشن
- جابهجا شدن لکهها بعد از تغییر جهت نگاه
- مشاهده سایههای کوچک و شناور در بخشی از میدان دید
یکی از نکاتی که ممکن است بیمار را بیشتر نگران کند این است که با پلک زدن، لکه از بین نمیرود. دلیلش این است که منشأ مگسپران معمولاً داخل چشم است و روی سطح چشم قرار ندارد.
اما آیا هر لکه شناوری خطرناک است؟
خیر. همه مگسپرانها نشانه یک بیماری جدی نیستند. با این حال، اگر مگسپران برای اولین بار و به شکل ناگهانی ایجاد شده باشد یا تعداد آن یکباره زیاد شده باشد، بهتر است علت آن بررسی شود.
علت مگسپران چشم چیست؟
«من قبلاً این لکهها را نداشتم؛ چرا حالا به وجود آمدهاند؟»
این سؤال برای بسیاری از بیماران مطرح است. مگسپران میتواند دلایل مختلفی داشته باشد و برای پیدا کردن علت آن، سن فرد، سابقه بیماریهای چشمی، زمان شروع علائم و نتیجه معاینه اهمیت دارد.
۱. افزایش سن و تغییرات زجاجیه
یکی از شایعترین دلایل مگسپران، تغییراتی است که بهمرور زمان در زجاجیه ایجاد میشود.
زجاجیه یک ماده ژلهای و شفاف است که با افزایش سن ممکن است بهتدریج ساختار قبلی خود را از دست بدهد. در این حالت، رشتههای بسیار ریزی در داخل آن ایجاد یا به هم نزدیک میشوند و سایه آنها روی شبکیه به شکل لکههای شناور دیده میشود.
این تغییرات در بسیاری از افراد بهتدریج اتفاق میافتند و لزوماً نشانه بیماری خطرناک نیستند.
با این حال، صرفاً از روی شکل لکهها نمیتوان با اطمینان گفت که مگسپران بیخطر است. بهخصوص اگر برای اولین بار ایجاد شده باشد، معاینه چشم اهمیت دارد.
۲. جداشدگی خلفی زجاجیه
گاهی بیمار میگوید:
«یکدفعه تعداد لکههایی که میبینم بیشتر شده و حتی گاهی نور هم به چشمم میزند.»
یکی از علتهای احتمالی این حالت، جداشدگی خلفی زجاجیه است.
زجاجیه در بخشهایی با شبکیه ارتباط دارد. با افزایش سن یا در بعضی شرایط، ممکن است زجاجیه از سطح پشتی شبکیه جدا شود. این اتفاق میتواند باعث ایجاد مگسپران یا جرقههای نوری شود.
جداشدگی زجاجیه همیشه به معنی آسیب شبکیه نیست، اما گاهی هنگام جدا شدن زجاجیه، کششی روی شبکیه ایجاد میشود که میتواند باعث پارگی شبکیه شود.
به همین دلیل، اگر مگسپران و جرقههای نوری بهطور ناگهانی ایجاد شدهاند، بهتر است چشم معاینه شود.
۳. نزدیکبینی
افرادی که نزدیکبینی دارند، بهخصوص در موارد نزدیکبینی شدید، ممکن است زودتر دچار تغییرات زجاجیه شوند.
از طرف دیگر، نزدیکبینی بالا میتواند احتمال بعضی مشکلات شبکیه را نیز افزایش دهد. بنابراین اگر فردی با نزدیکبینی شدید، مگسپران جدیدی را تجربه کند، بهتر است آن را نادیده نگیرد.
۴. ضربه به چشم
«بعد از اینکه ضربه به چشمم خورد، لکههایی جلوی چشمم میبینم. آیا این موضوع طبیعی است؟»
ضربه به چشم یا حتی آسیب به سر میتواند با تغییرات داخل چشم، خونریزی یا آسیب شبکیه همراه باشد.
اگر بعد از ضربه، مگسپران جدید، جرقههای نوری یا کاهش دید ایجاد شده است، بهتر است ارزیابی چشمپزشکی بدون تأخیر انجام شود.
۵. خونریزی داخل چشم
گاهی لکههایی که فرد در میدان دید میبیند، به دلیل ورود سلولهای خونی به داخل زجاجیه ایجاد میشوند.
این اتفاق میتواند در اثر آسیب، بعضی بیماریهای عروقی شبکیه یا عوارض دیابت رخ دهد.
اگر تعداد زیادی لکه تیره به شکل ناگهانی ظاهر شوند یا بیمار احساس کند چیزی شبیه «بارش دوده» جلوی چشمش دیده میشود، باید این وضعیت جدی گرفته شود و علت آن بررسی شود.
۶. التهاب داخل چشم
التهاب قسمتهای داخلی چشم، از جمله یووئیت، نیز میتواند باعث ایجاد لکههای شناور شود.
در این حالت معمولاً ممکن است علائم دیگری مانند درد چشم، قرمزی، حساسیت به نور یا تاری دید هم وجود داشته باشد.
بنابراین اگر مگسپران همراه با چنین علائمی ایجاد شده است، بهتر است علت آن توسط چشمپزشک بررسی شود.
چه زمانی مگسپران چشم خطرناک است؟
این شاید مهمترین سؤال بیمار باشد:
«از کجا بفهمم مگسپران من معمولی است یا باید نگران باشم؟»
مهمترین نکته، توجه به زمان شروع و تغییر ناگهانی علائم است.
بعضی تغییرات ناگهانی در میدان دید میتوانند نشانه پارگی شبکیه یا جداشدگی شبکیه باشند. این مشکلات اگر دیر تشخیص داده شوند، ممکن است به کاهش دائمی بینایی منجر شوند.
اگر هر کدام از علائم زیر را دارید، بهتر است همان روز برای ارزیابی فوری چشمپزشکی مراجعه کنید:
- مگسپران بهطور ناگهانی شروع شده یا تعداد لکهها به شکل قابلتوجهی زیاد شده است.
- جرقههای نور، بهخصوص در قسمتهای کناری میدان دید، مشاهده میکنید.
- احساس میکنید سایه یا پردهای تاریک بخشی از میدان دید شما را پوشانده است.
- بهطور ناگهانی دچار کاهش دید یا تاری دید جدید شدهاید.
- بعد از ضربه به چشم یا سر، مگسپران جدید ایجاد شده است.
اگر احساس میکنید چیزی شبیه پرده جلوی بخشی از دید شما قرار گرفته یا بینایی ناگهان کاهش پیدا کرده است، منتظر نمانید تا علائم خودبهخود بهتر شوند.
این وضعیت میتواند اورژانسی باشد.
یک نکته مهم دیگر هم این است که مگسپران لزوماً با درد همراه نیست. بنابراین نداشتن درد چشم به معنی بیخطر بودن آن نیست و در صورت شروع ناگهانی علائم، معاینه شبکیه اهمیت دارد.
مگسپران چشم چگونه تشخیص داده میشود؟
ممکن است بیمار بگوید:
«من دقیقاً میدانم چه چیزی میبینم؛ نمیشود فقط از روی توضیحاتم تشخیص داد؟»
توضیحات بیمار بسیار کمککننده است، اما برای مشخص شدن علت مگسپران کافی نیست.
چشمپزشک معمولاً درباره زمان شروع علائم، تعداد لکهها، تغییرات آنها، وجود جرقههای نوری، سابقه نزدیکبینی، جراحی یا ضربه به چشم سؤال میکند.
بعد از آن، معاینه داخل چشم و شبکیه اهمیت زیادی دارد. در بسیاری از موارد، برای بررسی دقیقتر شبکیه از قطره گشادکننده مردمک استفاده میشود و سپس زجاجیه و قسمتهای مختلف شبکیه با ابزارهای مخصوص بررسی میشوند.
در بعضی شرایط، اگر مشاهده شبکیه به هر دلیل دشوار باشد یا پزشک به اطلاعات بیشتری نیاز داشته باشد، ممکن است سونوگرافی چشم یا بررسیهای تکمیلی درخواست شود.
بنابراین مگسپران را نمیتوان فقط بر اساس توضیحات بیمار یا عکس گرفتن با تلفن همراه تشخیص داد.
درمان مگسپران چشم چیست؟
«دکتر، برای مگسپرانم دارویی هست که مصرف کنم و برطرف شود؟»
پاسخ این سؤال به علت ایجاد مگسپران و میزان تأثیر آن بر بینایی بستگی دارد.
همه افراد به دارو یا جراحی نیاز ندارند.
۱. پیگیری و مراقبت در موارد کمخطر
اگر بعد از معاینه مشخص شود که مگسپران به تغییرات معمول زجاجیه مربوط است و پارگی یا مشکل خطرناکی در شبکیه وجود ندارد، ممکن است درمان خاصی لازم نباشد.
در بسیاری از افراد، لکهها با گذشت زمان کمتر مورد توجه قرار میگیرند و مغز به حضور آنها عادت میکند.
البته این موضوع لزوماً به این معنی نیست که مگسپران کاملاً از بین رفته است.
اگر بعداً علائم تغییر کرد یا لکههای جدیدی ایجاد شد، لازم است دوباره وضعیت چشم بررسی شود.
۲. درمان پارگی شبکیه
اگر بررسیها نشان دهد که مگسپران به دلیل پارگی شبکیه ایجاد شده است، پزشک بر اساس شرایط چشم ممکن است از لیزر یا روشهای درمانی دیگر برای بستن پارگی و کاهش خطر جداشدگی شبکیه استفاده کند.
اگر شبکیه از جای خود جدا شده باشد، نوع و فوریت درمان به وسعت جداشدگی، محل آن و وضعیت بینایی بستگی دارد و در بعضی موارد جراحی ضروری است.
۳. درمان مگسپرانهای شدید و آزاردهنده
در بعضی افراد، مگسپران آنقدر زیاد یا متراکم است که فعالیتهای روزمره یا کیفیت بینایی را تحت تأثیر قرار میدهد.
در این شرایط ممکن است درمانهای تخصصی مطرح شوند.
یکی از این روشها ویترکتومی است. در این جراحی بخشی از زجاجیه برداشته و با محلول مناسب جایگزین میشود.
البته این روش بدون خطر نیست و میتواند عوارضی مانند پارگی یا جداشدگی شبکیه، عفونت و آب مروارید داشته باشد. بنابراین برای همه بیماران مناسب نیست.
روش دیگری که ممکن است در بعضی شرایط مطرح شود، لیزر ویترئولیز است. با این حال، اثربخشی و مناسب بودن این روش برای همه انواع مگسپران یکسان نیست.
به همین دلیل، انتخاب این روشها باید بعد از معاینه و بررسی دقیق وضعیت چشم و با در نظر گرفتن مزایا و خطرات آن انجام شود.
آیا قطره یا درمان خانگی برای مگسپران چشم وجود دارد؟
این سؤال را خیلی از افرادی که تازه متوجه مگسپران شدهاند میپرسند:
«قطرهای نیست که این لکهها را از بین ببرد؟»
یا:
«درمان خانگی یا داروی گیاهی برای مگسپران وجود دارد؟»
در حال حاضر، درمان خانگی اثباتشدهای که بتواند مگسپران ناشی از تغییرات زجاجیه را بهطور قطعی از بین ببرد، وجود ندارد.
قطرههای معمول چشمی نیز معمولاً نمیتوانند رشتهها یا تجمعات داخل زجاجیه را حل کنند.
به همین دلیل، مصرف خودسرانه قطره، مکمل یا دارو توصیه نمیشود.
اگر مگسپران بهتازگی ایجاد شده است، بهتر است به جای امتحان کردن روشهای خانگی، ابتدا علت آن مشخص شود و سلامت شبکیه بررسی شود.
اگر پزشک بعد از معاینه تشخیص دهد که مشکل خطرناکی وجود ندارد، معمولاً پیگیری وضعیت و توجه به تغییر علائم اهمیت بیشتری دارد.
آیا مگسپران چشم باعث نابینایی میشود؟
«من از وقتی این لکهها را میبینم، نگرانم که نکند آخرش چشمم را از دست بدهم.»
در بیشتر موارد، خود مگسپران باعث نابینایی نمیشود.
اما علت ایجاد مگسپران اهمیت دارد. گاهی این علامت میتواند با مشکلاتی مانند پارگی یا جداشدگی شبکیه، خونریزی داخل چشم یا بعضی بیماریهای دیگر همراه باشد که اگر درمانشان به تأخیر بیفتد، میتوانند بینایی را تهدید کنند.
بنابراین نمیتوان فقط با دیدن یک لکه گفت که خطری وجود ندارد یا حتماً خطری وجود دارد.
لکههای قدیمی و ثابت معمولاً با مگسپرانهای ناگهانی و جدید تفاوت دارند. اگر مگسپران بهطور ناگهانی ایجاد شده یا همراه با جرقههای نور و سایه در میدان دید است، بهتر است سریعتر بررسی شود.
چگونه میتوان خطر مشکلات مرتبط با مگسپران را کاهش داد؟
همه انواع مگسپران قابل پیشگیری نیستند؛ زیرا بخشی از آنها با افزایش سن و تغییرات طبیعی زجاجیه ارتباط دارند.
اما توجه به سلامت چشم و انجام معاینات مناسب میتواند به شناسایی زودهنگام مشکلات کمک کند.
اگر دیابت دارید، پیگیری منظم وضعیت شبکیه را جدی بگیرید.
اگر نزدیکبینی شدید یا سابقه بیماری شبکیه دارید، توصیههای چشمپزشک خود را دنبال کنید.
اگر ضربهای به چشم وارد شد و بعد از آن تغییر جدیدی در بینایی ایجاد کردید، آن را نادیده نگیرید.
همچنین اگر مگسپران ناگهان زیاد شد یا جرقههای نور مشاهده کردید، برای معاینه اقدام کنید.
از طرف دیگر، بهتر است برای درمان قطعی مگسپران به تبلیغات مربوط به قطرهها، مکملها یا درمانهای خانگی اعتماد نکنید و قبل از مصرف هر دارویی علت اصلی علائم مشخص شود.
سؤالات متداول درباره مگسپران چشم
آیا مگسپران چشم خودبهخود از بین میرود؟
در بعضی افراد، لکهها با گذشت زمان کمتر دیده میشوند یا مغز به حضور آنها عادت میکند. با این حال، ممکن است مگسپران کاملاً ناپدید نشود.
اگر برای اولین بار مگسپران ایجاد شده یا شکل و تعداد آن تغییر کرده است، بهتر است ابتدا علت آن بررسی شود.
علت مگسپران چشم در جوانان چیست؟
مگسپران فقط مخصوص سنین بالا نیست. نزدیکبینی، تغییرات زجاجیه، التهاب داخل چشم، ضربه و بعضی بیماریهای چشمی میتوانند در سنین پایین نیز باعث ایجاد مگسپران شوند.
بنابراین در هر سنی، اگر مگسپران به شکل ناگهانی ایجاد شود، باید به تغییرات آن توجه کرد.
آیا مگسپران چشم با سردرد ارتباط دارد؟
مگسپران معمولی که به تغییرات زجاجیه مربوط است، با سردرد یکی نیست.
بعضی اختلالات بینایی، از جمله پدیدههای بینایی مرتبط با میگرن، ممکن است به شکل متفاوتی ظاهر شوند.
اگر تغییرات بینایی جدید، شدید یا همراه با علائم عصبی ایجاد شدهاند، بهتر است علت آن بررسی شود.
آیا برای مگسپران چشم باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر مگسپران برای اولین بار ایجاد شده است، بهتر است برای بررسی وضعیت شبکیه معاینه شوید.
اگر تعداد لکهها ناگهان زیاد شده، جرقههای نوری دیدهاید یا احساس میکنید بخشی از میدان دیدتان تاریک یا پوشیده شده است، مراجعه باید فوری باشد.
جمعبندی
مگسپران چشم معمولاً به صورت نقاط، رشتهها، خطوط یا سایههای شناور در میدان دید دیده میشود و در بسیاری از موارد به تغییرات زجاجیه مربوط است.
گاهی بیمار فقط یک نقطه کوچک را میبیند که هنگام حرکت چشم جابهجا میشود و در نگاه کردن به زمینههای روشن بیشتر به چشم میآید. این حالت در بسیاری از موارد خطرناک نیست و ممکن است با گذشت زمان کمتر مورد توجه قرار بگیرد.
اما اگر مگسپران بهطور ناگهانی شروع شده، تعداد آن زیاد شده، همراه با جرقههای نور است یا احساس میکنید پرده یا سایهای بخشی از میدان دید شما را پوشانده است، موضوع را جدی بگیرید.
این علائم میتوانند با پارگی یا جداشدگی شبکیه همراه باشند و نیاز به بررسی سریع چشمپزشکی دارند.
در نهایت، مهمترین نکته این است که علت مگسپران را نمیتوان فقط از روی ظاهر آن مشخص کرد. معاینه دقیق چشم و شبکیه است که مشخص میکند آیا فقط با یک تغییر معمول زجاجیه روبهرو هستیم یا نیاز به درمان و پیگیری بیشتری وجود دارد.